COURSE DESCRIPTION

ΜΑ01: Ανατομία – Εφαρμοσμένη Νευροανατομία, Νευροφυσιολογία και Νευροαπεικόνιση

Μάθημα κορμού | Α΄ Εξάμηνο | 5 ECTS

Το μάθημα παρέχει το απαραίτητο θεωρητικό και εφαρμοσμένο υπόβαθρο για την κατανόηση της οργάνωσης και της λειτουργίας του ανθρώπινου νευρικού συστήματος. Εστιάζει στη μακροσκοπική και μικροσκοπική νευροανατομία, στις βασικές αρχές της νευροφυσιολογίας, στους μηχανισμούς νευροπλαστικότητας και στις σύγχρονες τεχνικές νευροαπεικόνισης και νευροφυσιολογικού ελέγχου.

Η εις βάθος κατανόηση της δομής και της λειτουργίας του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για την ορθή αξιολόγηση των νευρολογικών διαταραχών και τον σχεδιασμό αποτελεσματικών παρεμβάσεων νευροαποκατάστασης.

---

Βασικά στοιχεία μαθήματος

• Κωδικός μαθήματος: ΜΑ01
• Εξάμηνο: Α΄
• Πιστωτικές μονάδες: 5 ECTS
• Τύπος μαθήματος: Υποχρεωτικό μάθημα κορμού
• Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνική
• Τρόπος αξιολόγησης: Γραπτές εξετάσεις

---

Γιατί είναι σημαντικό το μάθημα

Η γνώση της νευροανατομίας, της νευροφυσιολογίας και των τεχνικών νευροαπεικόνισης είναι απαραίτητη για κάθε επαγγελματία που ασχολείται με τη νευροαποκατάσταση. Το μάθημα επιτρέπει στους φοιτητές να κατανοήσουν τους μηχανισμούς της νευρολογικής βλάβης, τις δυνατότητες αναδιοργάνωσης του νευρικού συστήματος και τη σχέση μεταξύ δομής, λειτουργίας και κλινικής εικόνας.

Παράλληλα, προσφέρει το θεωρητικό πλαίσιο για την ερμηνεία νευροφυσιολογικών και νευροαπεικονιστικών ευρημάτων και για τη σύνδεσή τους με την κλινική αξιολόγηση, την πρόγνωση και την επιλογή κατάλληλων θεραπευτικών στρατηγικών.

---

Μαθησιακά αποτελέσματα

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες θα είναι σε θέση να:

1. Περιγράφουν τη βασική ανατομική και λειτουργική οργάνωση του κεντρικού και του περιφερικού νευρικού συστήματος.
2. Εξηγούν τους κυτταρικούς και μοριακούς μηχανισμούς που διέπουν τη λειτουργία του νευρικού συστήματος.
3. Αναλύουν βασικές αρχές νευροφυσιολογίας, όπως το δυναμικό μεμβράνης, το δυναμικό ενέργειας και η συναπτική διαβίβαση.
4. Συσχετίζουν νευροανατομικές δομές και νευρωνικά δίκτυα με αισθητικές, κινητικές και γνωστικές λειτουργίες.
5. Αναγνωρίζουν τους μηχανισμούς νευροπλαστικότητας και τη σημασία τους στη μάθηση, την αποκατάσταση και την προσαρμογή μετά από βλάβη.
6. Ερμηνεύουν βασικά ευρήματα από εξετάσεις νευροαπεικόνισης και νευροφυσιολογικού ελέγχου.
7. Συνδυάζουν γνώσεις νευροανατομίας, νευροφυσιολογίας και νευροαπεικόνισης για την κατανόηση σύνθετων κλινικών προβλημάτων.
8. Εφαρμόζουν τις θεωρητικές γνώσεις στην ανάλυση κλινικών περιστατικών και στον σχεδιασμό παρεμβάσεων νευροαποκατάστασης.
9. Αναπτύσσουν κριτική σκέψη μέσα από τη σύνδεση βασικής επιστήμης και κλινικής πράξης.

---

Εκπαιδευτική προσέγγιση

Το μάθημα συνδυάζει θεωρητική διδασκαλία με κλινικό προσανατολισμό. Οι διαλέξεις πλαισιώνονται από οπτικοακουστικό υλικό, συζήτηση κλινικών παραδειγμάτων, σχολιασμό εξετάσεων νευροαπεικόνισης και νευροφυσιολογίας, καθώς και ανάλυση λειτουργικών διαταραχών που σχετίζονται με συγκεκριμένα νευρωνικά συστήματα.

Έμφαση δίνεται στη σύνδεση θεωρίας και πράξης, ώστε οι φοιτητές να αποκτούν ουσιαστική κατανόηση των βιολογικών μηχανισμών που υποστηρίζουν τη νευροαποκατάσταση.

---

Θεματικοί άξονες

1. Βασικές αρχές νευροανατομίας και νευροφυσιολογίας

Παρουσιάζεται η βασική οργάνωση του νευρικού συστήματος, η δομή και η λειτουργία των νευρικών κυττάρων, τα γλοιακά κύτταρα, οι ιοντικοί δίαυλοι, το δυναμικό μεμβράνης, το δυναμικό ενέργειας και οι βασικές αρχές της συναπτικής λειτουργίας.

2. Νευροπλαστικότητα, ανάπτυξη και νευροφαρμακολογία

Αναλύονται οι μηχανισμοί νευροπλαστικότητας, η συναπτογένεση, η ανάπτυξη και αναδιοργάνωση νευρωνικών κυκλωμάτων, η μυελίνωση, οι κρίσιμες περίοδοι ανάπτυξης, καθώς και οι βασικές αρχές νευροφαρμακολογίας και νευροδιαβιβαστών σε σχέση με τη νευροαποκατάσταση.

3. Αισθητικά συστήματα και αντίληψη

Εξετάζονται το σωματοαισθητικό, οπτικό, ακουστικό και αιθουσαίο σύστημα, καθώς και οι μηχανισμοί απτικής, οπτικής και ακουστικής αντίληψης. Παρουσιάζονται επίσης βασικές διαταραχές αισθητικής επεξεργασίας και κλινικές δοκιμασίες αξιολόγησης.

4. Κινητικός έλεγχος και λειτουργικές δραστηριότητες

Αναλύεται η λειτουργική οργάνωση της κίνησης με αναφορά στον κινητικό φλοιό, το πυραμιδικό και εξωπυραμιδικό σύστημα, την παρεγκεφαλίδα και τα αντανακλαστικά. Εξετάζονται επίσης η κατάποση, η φώνηση, η πράξη και οι απραξίες.

5. Ανώτερες γνωστικές λειτουργίες

Παρουσιάζονται ο προσανατολισμός, η προσοχή, η μνήμη, οι κατασκευαστικές λειτουργίες, οι επιτελικές λειτουργίες, η βούληση, ο σχηματισμός εννοιών, ο συλλογισμός και άλλες ανώτερες γνωστικές διεργασίες, καθώς και οι διαταραχές τους.

6. Κινητικός έλεγχος και λειτουργικές δραστηριότητες

Μελετώνται οι λειτουργίες των μετωπιαίων, κροταφικών, βρεγματικών και ινιακών λοβών, ο μεταιχμιακός εγκέφαλος, το συναίσθημα, ο κοινωνικός εγκέφαλος και οι σχέσεις τους με τη συμπεριφορά, τη μάθηση και τις νευροψυχολογικές εκδηλώσεις.

7. Κινητικός έλεγχος και λειτουργικές δραστηριότητες

Παρουσιάζονται οι βασικές αρχές και οι κλινικές εφαρμογές της νευροαπεικόνισης και των νευροφυσιολογικών εξετάσεων, όπως MRI, fMRI, CT, PET, SPECT/DaTSCAN, EEG, EMG, ηλεκτρονευρογράφημα, προκλητά δυναμικά και νευροϋπερηχογραφία, με έμφαση στη συμβολή τους στη διάγνωση, την πρόγνωση και την αποκατάσταση.

Οπτική ενότητα: Νευροπλαστικότητα

Η νευροπλαστικότητα αποτελεί κεντρική έννοια του μαθήματος και αναφέρεται στην ικανότητα του εγκεφάλου να τροποποιεί τη δομή και τη λειτουργία του ως απάντηση στην εμπειρία, τη μάθηση, την περιβαλλοντική επίδραση ή τη βλάβη.

Η σχετική οπτική ενότητα μπορεί να συνοδεύεται από σχηματική απεικόνιση που περιλαμβάνει:

• τους βασικούς τύπους νευροπλαστικότητας,
• τις κύριες διεργασίες που τη διέπουν,
• τους βιολογικούς μηχανισμούς,
• τους παράγοντες που την επηρεάζουν,
• τα αποτελέσματά της,
• και τις εφαρμογές της στην εκπαίδευση, τη θεραπεία και τη νευροαποκατάσταση.

Υπεύθυνος μαθήματος και διδάσκοντες

Υπεύθυνος Μαθήματος:
Ευθύμιος Δαρδιώτης, Καθηγητής Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας

Διδάσκοντες:
Σιώκας Βασίλειος, Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Σταμάτη Πολυξένη, Επίκουρη Καθηγήτρια Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Μαρογιάννη Χρύσα, Επίκουρη Καθηγήτρια Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Τσούρης Ζήσης, ΕΔΙΠ Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Χατζηευθυμίου Αποστολία, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσιολογίας
Λιάκος Παναγιώτης, Καθηγητής Ιατρικής Βιοχημείας
Βασιλάκη Άννα, Επίκουρη Καθηγήτρια Φαρμακολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Καψαλάκη Ευτυχία, Καθηγήτρια Ακτινοδιαγνωστικής
Βαλοτάσιου Βαρβάρα, Επίκουρη Καθηγήτρια Πυρηνικής Ιατρικής

Αξιολόγηση

Η αξιολόγηση των φοιτητών πραγματοποιείται με εργασίες και γραπτή εξέταση.

Ενδεικτική βιβλιογραφία

• Bear, M. F., Connors, B. W., & Paradiso, M. A. Neuroscience: Exploring the Brain.
• Purves, D., Augustine, G. J., Fitzpatrick, D., et al. Neuroscience.
• Kandel, E. R., Schwartz, J. H., Jessell, T. M., et al. Principles of Neural Science.
• Nolte, J. The Human Brain: An Introduction to Its Functional Anatomy.
• Επιλεγμένα άρθρα νευροανατομίας, νευροφυσιολογίας, νευροαπεικόνισης και νευροπλαστικότητας από τη διεθνή βιβλιογραφία.