COURSE DESCRIPTION

ΜΑ02: Κλινική Νευρολογία και Ψυχιατρική

Μάθημα κορμού | Α΄ Εξάμηνο | 10 ECTS

Το μάθημα εισάγει τους φοιτητές στις σημαντικότερες νευρολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές που σχετίζονται με λειτουργική έκπτωση, αναπηρία και ανάγκη αποκατάστασης. Εστιάζει στην αιτιολογία, την παθογένεια, την κλινική σημειολογία και συμπτωματολογία, τη διάγνωση και τις σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις κινητικές, γνωστικές, συμπεριφορικές και ψυχικές συνέπειες των νοσημάτων.

Κεντρικός άξονας του μαθήματος είναι η σύνδεση της Κλινικής Νευρολογίας και Ψυχιατρικής με τη Νευροαποκατάσταση. Για κάθε ομάδα παθήσεων εξετάζονται η κλινική εικόνα και τα λειτουργικά ελλείμματα, οι ιδιαίτερες ανάγκες του ασθενούς, οι δυνατότητες θεραπευτικής παρέμβασης και τα σύγχρονα δεδομένα σχετικά με τους μηχανισμούς νευροπλαστικότητας που συμμετέχουν στην ανάρρωση και τη λειτουργική προσαρμογή.

---

Βασικά στοιχεία μαθήματος

Κωδικός μαθήματος: ΜΑ02
Εξάμηνο: Α΄
Πιστωτικές μονάδες: 10 ECTS
Τύπος μαθήματος: Υποχρεωτικό μάθημα κορμού
Γλώσσα διδασκαλίας: Ελληνική
Τρόπος αξιολόγησης: Γραπτές εξετάσεις

---

Γιατί είναι σημαντικό το μάθημα

Η αποτελεσματική νευροαποκατάσταση προϋποθέτει την κατανόηση της υποκείμενης νόσου και του ιδιαίτερου προτύπου λειτουργικής διαταραχής που αυτή προκαλεί. Το ίδιο κινητικό, αισθητικό, γνωστικό ή συμπεριφορικό σύμπτωμα μπορεί να έχει διαφορετική παθοφυσιολογική βάση, πρόγνωση και θεραπευτική αντιμετώπιση ανάλογα με το νευρολογικό ή ψυχιατρικό νόσημα στο οποίο εμφανίζεται.

Μέσα από τη μελέτη ενός ευρέος φάσματος παθήσεων, οι φοιτητές εκπαιδεύονται να συνδέουν την κλινική εικόνα με την εντόπιση και τον μηχανισμό της βλάβης, να αναγνωρίζουν τα κύρια κινητικά, γνωστικά, συμπεριφορικά και ψυχικά ελλείμματα και να κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο η φυσική πορεία της νόσου, η θεραπεία και η νευροπλαστικότητα επηρεάζουν τις δυνατότητες λειτουργικής αποκατάστασης.

---

Μαθησιακά αποτελέσματα

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές και οι φοιτήτριες θα είναι σε θέση να:

1. Αναγνωρίζουν τη βασική σημειολογία, συμπτωματολογία και κλινική φαινομενολογία των συχνότερων νευρολογικών και ψυχιατρικών διαταραχών.
2. Περιγράφουν τους βασικούς παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς και τη φυσική πορεία νοσημάτων που προκαλούν νευρολογική ή ψυχιατρική αναπηρία.
3. Συσχετίζουν τη νευρολογική βλάβη με τα αντίστοιχα κινητικά, αισθητικά, γνωστικά, συμπεριφορικά και λειτουργικά ελλείμματα.
4. Κατανοούν τις βασικές σύγχρονες φαρμακευτικές, μη φαρμακευτικές και επεμβατικές θεραπευτικές προσεγγίσεις.
5. Αναγνωρίζουν τις ιδιαίτερες ανάγκες νευροαποκατάστασης που χαρακτηρίζουν διαφορετικές νευρολογικές παθήσεις.
6. Εξηγούν τον ρόλο της νευροπλαστικότητας και της λειτουργικής αναδιοργάνωσης του νευρικού συστήματος στην ανάρρωση, την προσαρμογή και την
   αποκατάσταση.
7. Αξιολογούν τη συμβολή της νευροαπεικόνισης και άλλων παρακλινικών εξετάσεων στην κατανόηση της βλάβης, της πρόγνωσης και της πορείας
   αποκατάστασης.
8. Αναγνωρίζουν συχνές ψυχιατρικές διαταραχές και κατανοούν την επίδρασή τους στη λειτουργικότητα, στην ποιότητα ζωής, στη θεραπευτική σχέση
   και στη συμμετοχή του ασθενούς στην αποκατάσταση.
9. Συνδυάζουν πληροφορίες από διαφορετικά πεδία της Νευρολογίας και της Ψυχιατρικής για την κατανόηση σύνθετων κλινικών περιστατικών.
10. Εφαρμόζουν τις γνώσεις τους στην αξιολόγηση και στον σχεδιασμό εξατομικευμένων παρεμβάσεων νευροαποκατάστασης.

---

Εκπαιδευτική προσέγγιση

Το μάθημα συνδυάζει τη συστηματική παρουσίαση των κυριότερων νευρολογικών και ψυχιατρικών νοσημάτων με την ανάλυση των λειτουργικών τους συνεπειών. Η διδασκαλία επικεντρώνεται στη σύνδεση της παθοφυσιολογίας και της κλινικής εικόνας με τα κινητικά, γνωστικά, συμπεριφορικά και ψυχικά ελλείμματα που καθορίζουν τις ανάγκες αποκατάστασης.

Οι διαλέξεις πλαισιώνονται από κλινικά παραδείγματα, παρουσίαση σύγχρονων διαγνωστικών και θεραπευτικών προσεγγίσεων, δεδομένα λειτουργικής νευροαπεικόνισης και μελέτες νευροπλαστικότητας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύνδεση της θεωρητικής γνώσης με την κλινική πράξη και στη διεπιστημονική προσέγγιση του ασθενούς.

---

Θεματικοί άξονες

1. Αγγειακές παθήσεις και επίκτητες βλάβες του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος

Παρουσιάζονται οι κυριότερες αγγειακές παθήσεις του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού, όπως τα ισχαιμικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, η ενδοεγκεφαλική αιμορραγία, η εγκεφαλική φλεβική θρόμβωση και οι αγγειακές δυσπλασίες.

Στην ίδια θεματική ενότητα εξετάζονται οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, οι κακώσεις του νωτιαίου μυελού και οι όγκοι του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού, καθώς και οι λειτουργικές συνέπειες των αντίστοιχων νευροχειρουργικών παρεμβάσεων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα κινητικά και γνωστικά ελλείμματα, στις διαταραχές του λόγου, στη σπαστικότητα και στους μηχανισμούς νευροπλαστικότητας που υποστηρίζουν τη λειτουργική αναδιοργάνωση και την αποκατάσταση μετά από επίκτητη βλάβη του ΚΝΣ.

2. Νευροαναπτυξιακές διαταραχές και μαθησιακές δυσκολίες

Μελετάται η εγκεφαλική παράλυση ως προς την αιτιολογία, τη διάγνωση, την πρόληψη, την εντόπιση της βλάβης, τις κλινικές μορφές, τις συνοδές διαταραχές, τις γνωστικές λειτουργίες και τις θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Στην ίδια ενότητα εντάσσονται οι διαταραχές αυτιστικού φάσματος και οι μαθησιακές δυσκολίες, με έμφαση στις νευροαναπτυξιακές τους βάσεις, στις επιπτώσεις στη γνωστική, επικοινωνιακή, κοινωνική και λειτουργική ανάπτυξη και στις δυνατότητες θεραπευτικής και αποκαταστασιακής παρέμβασης.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον ρόλο της νευροπλαστικότητας κατά την ανάπτυξη και στη σημασία της έγκαιρης, εξατομικευμένης και διεπιστημονικής παρέμβασης.

3. Νευροεκφυλιστικά νοσήματα

Παρουσιάζονται τα κυριότερα νευροεκφυλιστικά νοσήματα που συνδέονται με προοδευτική κινητική ή/και γνωστική έκπτωση:

• οι άνοιες,
• η νόσος Parkinson,
• τα νοσήματα του κινητικού νευρώνα.

Για κάθε νόσημα εξετάζονται η παθοφυσιολογία, η κλινική εικόνα, τα κινητικά και γνωστικά ελλείμματα, η εξέλιξη της λειτουργικής αναπηρίας και οι ιδιαίτερες ανάγκες νευροαποκατάστασης.

Παράλληλα, παρουσιάζονται σύγχρονα δεδομένα σχετικά με τη νευροπλαστικότητα, τους αντιρροπιστικούς μηχανισμούς και τη δυνατότητα διατήρησης ή ενίσχυσης της λειτουργικότητας σε προοδευτικά νευροεκφυλιστικά νοσήματα.

4. Απομυελινωτικά και αυτοάνοσα νευρολογικά νοσήματα

Η ενότητα περιλαμβάνει την πολλαπλή σκλήρυνση και τα άλλα απομυελινωτικά νοσήματα, με έμφαση στα κινητικά, αισθητικά, γνωστικά και άλλα λειτουργικά ελλείμματα που μπορεί να προκαλούν.

Παράλληλα, παρουσιάζεται το συνεχώς εξελισσόμενο πεδίο των αυτοάνοσων νευρολογικών νοσημάτων, συμπεριλαμβανομένων των αυτοάνοσων εγκεφαλιτίδων, των αυτοάνοσων επιληψιών και άλλων ανοσομεσολαβούμενων παθήσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Εξετάζονται οι βασικές αρχές διάγνωσης και θεραπευτικής αντιμετώπισης, η δυνατότητα αναστρέψιμης νευρολογικής δυσλειτουργίας και η σημασία της έγκαιρης θεραπείας και της νευροαποκατάστασης για τη μακροπρόθεσμη λειτουργική έκβαση.

5. Παθήσεις του Περιφερικού Νευρικού Συστήματος και της παρεγκεφαλίδας

Παρουσιάζονται οι παθήσεις του περιφερικού νευρικού συστήματος, με ιδιαίτερη αναφορά στις νευροπάθειες, τις μυοπάθειες και τις μυοσίτιδες.

Εξετάζονται επίσης τα νοσήματα της παρεγκεφαλίδας, με έμφαση στην αταξία, στις διαταραχές της ισορροπίας και του συντονισμού και στις επιπτώσεις τους στην κινητικότητα, στην αυτονομία και στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής.

Αναλύονται οι ιδιαίτερες θεραπευτικές και αποκαταστασιακές ανάγκες των ασθενών με περιφερικές νευρομυϊκές και παρεγκεφαλιδικές διαταραχές.

6. Επιληψία, κεφαλαλγίες και άλλες νευρολογικές διαταραχές

Παρουσιάζονται οι επιληψίες, οι πιθανές γνωστικές, ψυχοκοινωνικές και λειτουργικές συνέπειές τους και οι σύγχρονες θεραπευτικές προσεγγίσεις.

Μελετώνται επίσης οι κεφαλαλγίες και ιδιαίτερα η ημικρανία, με αναφορά στην επίδρασή τους στη λειτουργικότητα και στην ποιότητα ζωής.

Στην ενότητα εντάσσονται οι παθήσεις των οφθαλμών και οι νευρο-οφθαλμολογικές εκδηλώσεις που σχετίζονται με νευρολογικά νοσήματα, με στόχο την κατανόηση της στενής σχέσης μεταξύ οπτικού συστήματος και κεντρικού νευρικού συστήματος.

Όπου υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα, εξετάζονται επίσης οι μηχανισμοί λειτουργικής αναδιοργάνωσης και νευροπλαστικότητας.

7. Συμπτώματα και σύνδρομα που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα

Ιδιαίτερη ενότητα αφιερώνεται σε συχνά συμπτώματα και κλινικά σύνδρομα που μπορεί να αποτελούν σημαντικούς παράγοντες αναπηρίας και να επηρεάζουν καθοριστικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής του νευρολογικού ασθενούς.

Περιλαμβάνονται:

• οι διαταραχές βάδισης,
• τα άτυπα εξωπυραμιδικά σύνδρομα,
• οι λειτουργικές κινητικές διαταραχές,
• η σπαστικότητα,
• ο πόνος,
• η κόπωση,
• τα νευρολογικά συμπτώματα από το ουρογεννητικό σύστημα,
• οι διαταραχές κένωσης.

Εξετάζονται η παθοφυσιολογία, η κλινική αξιολόγηση, οι λειτουργικές συνέπειες και οι σύγχρονες θεραπευτικές και αποκαταστασιακές παρεμβάσεις.

8. Κλινική Ψυχιατρική

Η ενότητα παρέχει τις απαραίτητες γνώσεις Κλινικής Ψυχιατρικής, με ιδιαίτερη έμφαση στις διαταραχές που επηρεάζουν τη λειτουργικότητα, την ποιότητα ζωής, τη θεραπευτική σχέση και τη συμμετοχή του ασθενούς στη διαδικασία αποκατάστασης.

Παρουσιάζονται:

• οι αγχώδεις διαταραχές,
• οι φοβικές διαταραχές,
• η διαταραχή πανικού,
• η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή,
• η μετατραυματική διαταραχή στρες,
• η κατάθλιψη,
• οι διπολικές διαταραχές,
• η σχιζοφρένεια και οι άλλες ψυχωτικές διαταραχές,
• οι διαταραχές προσωπικότητας.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται επίσης στην αναγνώριση της ψυχιατρικής συννοσηρότητας σε άτομα με νευρολογικές παθήσεις και στην επίδρασή της στην πρόγνωση, στην προσήλωση στη θεραπεία, στην κοινωνική συμμετοχή και στο συνολικό αποτέλεσμα της νευροαποκατάστασης.

---

Από τη νευρολογική νόσο στη λειτουργική αποκατάσταση

Η νευρολογική νόσος ή βλάβη μπορεί να επηρεάσει πολλαπλές διαστάσεις της ανθρώπινης λειτουργίας: την κινητικότητα, τη γνώση, τη συμπεριφορά, τη συναισθηματική κατάσταση και την αυτονομία στις καθημερινές δραστηριότητες.

Η νευροαποκατάσταση αξιοποιεί την εναπομένουσα λειτουργική ικανότητα του νευρικού συστήματος και τους μηχανισμούς νευροπλαστικότητας, λειτουργικής αναδιοργάνωσης και αντιρρόπησης, με στόχο τη μέγιστη δυνατή αποκατάσταση της λειτουργικότητας, της ανεξαρτησίας και της ποιότητας ζωής.

Από τη νευρολογική νόσο στη λειτουργική αποκατάσταση.

---

Υπεύθυνος μαθήματος και διδάσκοντες

Υπεύθυνος Μαθήματος:
Σιώκας Βασίλειος, Επίκουρος Καθηγητής Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας

Διδάσκοντες:
Δαρδιώτης Ευθύμιος, Καθηγητής Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Σταμάτη Πολυξένη, Επίκουρη Καθηγήτρια Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Μαρογιάννη Χρύσα, Επίκουρη Καθηγήτρια Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Τσούρης Ζήσης, ΕΔΙΠ Νευρολογίας, Παν. Θεσσαλίας
Αλοΐζου Αθηνά-Μαρία, Νευρολόγος, Διδάκτωρ Παν. Θεσσαλίας
Τσιμούρτου Βάνα, Νευρολόγος, Διδάκτωρ ΑΠΘ
Προβατάς Αντώνιος, Νευρολόγος, Διδάκτωρ Παν. Θεσσαλίας
Σγάντζος Μάρκος, Καθηγητής Ανατομίας & Ιατρικής Αποκατάστασης Παν. Θεσσαλίας
Τσίκα Αντωνέλλα, Νευρολόγος, Διδάκτωρ Παν. Θεσσαλίας
Κωδούνης Μιχάλης, Νευρολόγος, Διδάκτωρ Παν. Θεσσαλίας

---

Αξιολόγηση

Η αξιολόγηση των φοιτητών πραγματοποιείται με γραφτές εξετάσεις.
Στόχος της αξιολόγησης είναι να διερευνηθούν:

• η κατανόηση της βασικής κλινικής σημειολογίας και συμπτωματολογίας,
• η ικανότητα συσχέτισης της υποκείμενης νόσου με τα αντίστοιχα λειτουργικά
  ελλείμματα,
• η κατανόηση των βασικών θεραπευτικών επιλογών,
• η αναγνώριση των ιδιαίτερων αναγκών αποκατάστασης,
• και η δυνατότητα εφαρμογής των γνώσεων σε κλινικά προβλήματα
  νευροαποκατάστασης.

---

Ενδεικτική βιβλιογραφία

Η βασική και συμπληρωματική βιβλιογραφία του μαθήματος, καθώς και επιλεγμένα επιστημονικά άρθρα, γνωστοποιούνται στους φοιτητές μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Προγράμματος.

Η βιβλιογραφία περιλαμβάνει σύγχρονα συγγράμματα και επιστημονικές δημοσιεύσεις στους τομείς:

• της Κλινικής Νευρολογίας,
• της Κλινικής Ψυχιατρικής,
• της νευροανοσολογίας,
• της νευροεκφύλισης,
• της νευροπλαστικότητας,
• και της Νευροαποκατάστασης.

---

Υλικό μαθήματος

Στην ενότητα του μαθήματος διατίθενται:

• το αναλυτικό περίγραμμα του μαθήματος,
• το ωρολόγιο πρόγραμμα,
• οι παρουσιάσεις των διαλέξεων,
• συμπληρωματικό εκπαιδευτικό υλικό,
• επιλεγμένα επιστημονικά άρθρα,
• και οδηγίες μελέτης και αξιολόγησης.